ANKARA, TURCJA - 17 CZERWCA: Infografika zatytułowana „Cieśnina Ormuz” utworzona w Ankarze w Turcji 17 czerwca 2025 r. Łączy produkcję ropy i LNG na Bliskim Wschodzie z rynkami światowymi poprzez Morze Arabskie i Ocean Indyjski. (Zdjęcie: Murat Usubali/Anadolu za pośrednictwem Getty Images)
W następstwie amerykańskich i izraelskich ataków na irańską infrastrukturę wojskową prasa finansowa odruchowo skupiła się na ropie. W dyskusji dominują ruch tankowców, ropa Brent i ryzyko trzycyfrowych-cen cen.
Ale ropa naftowa nie jest jedynym towarem stwarzającym poważne ryzyko-w perspektywie długoterminowej.
Kolejna głęboka luka dotyczy gazu ziemnego-, a stamtąd – nawozów azotowych. Jeżeli żegluga handlowa przez Cieśninę Ormuz zostałaby znacznie ograniczona, skutki wykraczałyby poza rynki paliw. Dotarłoby bezpośrednio do światowej produkcji żywności.
Dzieje się tak dlatego, że region Zatoki Perskiej jest nie tylko głównym eksporterem energii. Jest jednym z najważniejszych na świecie dostawców nawozów azotowych,-będących podstawą nowoczesnych plonów rolnych.
Energia stojąca za systemem żywnościowym
Nawóz azotowy zaczyna się od gazu ziemnego. W procesie Habera-Boscha metan przekształca się w amoniak, który następnie przekształca się w mocznik i inne produkty azotowe. W praktyce nawóz azotowy to gaz ziemny przetworzony na pokarm dla roślin.
Mniej więcej połowa światowej produkcji żywności opiera się na syntetycznym azocie. Bez tego plony gwałtownie by spadły.
Na całym świecie każdego roku zużywa się około 180 milionów ton nawozów azotowych (w przeliczeniu na składniki odżywcze). Z tego około 55 do 60 milionów ton mocznika rocznie przepływa przez międzynarodowy handel morski. Bliski Wschód stanowi około 40–50% wolumenu obrotu.
Prawie cały ten eksport musi przechodzić przez Cieśninę Ormuz.
Innymi słowy, prawie jedna-czwarta światowego handlu nawozami azotowymi-i znacząca część całkowitej światowej produkcji azotu-przechodzi przez to pojedyncze morskie wąskie gardło, które jest obecnie zagrożone wojną.
Ropa naftowa może być arterią światowej gospodarki. Nawóz azotowy ma kluczowe znaczenie w globalnym łańcuchu żywnościowym.
Wysoce skoncentrowana baza eksportowa
Skala produkcji skupionej za Hormuzem jest znacząca:
- Katar eksportuje ze swojego kompleksu QAFCO około 5,5 do 6 milionów ton mocznika i amoniaku rocznie.
- Iran eksportuje około 5 milionów ton mocznika rocznie, co stanowi około 10% światowego handlu.
- Arabia Saudyjska dostarcza około 4 do 5 milionów ton metrycznych rocznie za pośrednictwem firmy SABIC i powiązanych producentów.
- Oman i Zjednoczone Emiraty Arabskie dodają łącznie kilka milionów ton metrycznych.
Łącznie w Zatoce Perskiej znajduje się ponad 15 milionów ton rocznych zdolności eksportowych. Jeśli poszerzysz perspektywę, aby uwzględnić amoniak i powiązane produkty azotowe, ekspozycja wzrośnie jeszcze bardziej.
W przeciwieństwie do ropy naftowej, rynkom nawozów brakuje znaczącego bufora strategicznego. Stany Zjednoczone utrzymują strategiczne rezerwy ropy naftowej obejmujące setki milionów baryłek ropy. Nie ma równoważnego zapasu nawozów azotowych, który byłby w stanie zrównoważyć długotrwałe zakłócenia.
Handel nawozami odbywa się głównie-na-czasie. Sezonowe skoki popytu pokrywają się z cyklami sadzenia, a zapasy nie są tworzone w sposób pozwalający na absorpcję poważnych wstrząsów geopolitycznych.
Dlaczego wyczucie czasu zwiększa ryzyko
Rolnictwem rządzi biologia i pogoda.
Na półkuli północnej zakupy nawozów przyspieszają przed wiosennymi sadzonkami. Jeśli dostawy zostaną opóźnione w tym okresie, rolnicy staną przed trudnym wyborem: zmniejszyć dawki azotu, zmienić uprawę lub zaakceptować wyższe koszty.
Niższe stosowanie azotu zazwyczaj przekłada się na niższe plony. Nawet niewielkie obniżki dawek stosowania mogą zmniejszyć produkcję kukurydzy, pszenicy i ryżu-podstawowych źródeł globalnej podaży kalorii.
Świat zobaczył wersję tej dynamiki w 2022 r. po inwazji Rosji na Ukrainę. Ceny nawozów wzrosły, a rolnicy w kilku regionach w odpowiedzi ograniczyli ich zużycie. W niektórych obszarach plony okazały się stabilne, ale to wydarzenie pokazało, jak wrażliwe są systemy żywnościowe na dostępność i ceny nawozów.
Zastąpienie 10–20 milionów ton rocznych zdolności eksportowych z Zatoki Perskiej nie byłoby proste. Na wydanie pozwolenia i budowę nowych zakładów produkujących amoniak potrzeba lat. Istniejące obiekty poza regionem zazwyczaj działają w pobliżu swoich możliwości. Dopływu przyrostowego nie można po prostu włączyć w środku sezonu sadzenia.
Globalna ekspozycja sięga głęboko
Zależność od azotu z Zatoki Perskiej jest powszechna.
Indie są w dużym stopniu uzależnione od importu LNG,-w dużej mierze z Kataru-do napędzania krajowej produkcji mocznika. Jeśli przepływ gazu zostanie przerwany, produkcja nawozów w Indiach spadnie w miarę zbliżania się cykli sadzenia.
Brazylia, jeden z największych eksporterów produktów rolnych na świecie, importuje znaczne ilości mocznika z Bliskiego Wschodu. Produkcja soi i kukurydzy w regionach takich jak Mato Grosso opiera się na stałych dostawach nawozów. Wszelkie utrzymujące się zakłócenia szybko zaostrzyłyby globalne bilanse zbóż.
Stany Zjednoczone są głównym producentem nawozów, ale nie są odizolowane. Znacząca część importu mocznika z USA odbywa się tranzytem przez firmę Hormuz. Producenci krajowi nie mogą szybko dodać milionów ton nowej podaży, aby zastąpić zakłócony import.
Nie jest to problem dostaw regionalnych. Jest to słabość strukturalna tkwiąca w globalnym systemie rolniczym.
Zaniedbany kanał transmisyjny
Skoki cen ropy są natychmiastowe i widoczne. Ceny benzyny dostosowują się w czasie rzeczywistym, a rynki finansowe reagują w ciągu kilku minut.
Zakłócenia w nawozach działają wolniej, ale potencjalnie bardziej konsekwentnie. Obniżona dostępność azotu dzisiaj może przełożyć się na niższe plony kilka miesięcy później. To ostatecznie objawia się mniejszymi zapasami, wyższymi kosztami paszy i podwyższonymi cenami żywności.
Nowoczesne rolnictwo zasadniczo opiera się na systemie konwersji energii: gaz ziemny staje się amoniakiem; amoniak staje się nawozem azotowym; nawóz staje się kaloriami.
Jeśli w Cieśninie Ormuz wystąpią ciągłe zakłócenia, najważniejszą ceną do monitorowania może nie być ropa Brent. Mogą to być benchmarki mocznika i strumienie eksportu amoniaku.
Bezpieczeństwo energetyczne i bezpieczeństwo żywnościowe są ze sobą powiązane. Kiedy pojedyncze wąskie gardło obsługuje dużą część handlu ropą i nawozami azotowymi, konsekwencje wykraczają daleko poza rynek paliw.
Nagłówki gazet mogą skupiać się na tankowcach i cenach ropy. Trwalsza historia może rozwinąć się w kontekście dostaw żywności.
