Minął kolejny tydzień, a światem nawozów wstrząsa kolejny nagłówek – decyzja firmy Yara o stopniowym zaprzestaniu produkcji amoniaku w fabryce w Tertre w Belgii.
Posunięcie Yary sygnalizuje zwrot w stronę nawozów azotowych premium, ale uwypukla także szerszą tendencję: stały marsz UE w kierunku pełnej zależności od importowanych nawozów. Ta zmiana nie dotyczy tylko preferencji rynkowych; jest to bezpośredni wynik ogromnych wyzwań, przed którymi stoją europejscy producenci, jeśli chodzi o koszty, podatki i regulacje.
Przyjrzyjmy się prawdziwym przeszkodom. Największym obciążeniem dla producentów nawozów azotowych w Europie jest energia, w szczególności gaz ziemny, który stanowi podstawę produkcji amoniaku. Wraz ze wzrostem i wahaniami cen gazu ziemnego jego produkcja staje się coraz droższa. Ale ból nie kończy się na cenach benzyny. Unijne podatki od emisji dwutlenku węgla stanowiące część systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS) osiągnęły kwotę około 90 euro za tonę CO2. Zwiększa to znaczny koszt na każdym etapie procesu produkcyjnego, szczególnie w branżach energochłonnych, takich jak nawozy.
Do tego dochodzą stawki VAT na surowce i energię. Na przykład w Niemczech podatek VAT wynosi 19%, podczas gdy w Hiszpanii 21%. Podatki nakładane na nakłady, zwłaszcza na gaz ziemny, pogłębiają i tak już wysokie koszty produkcji. Do tego dochodzi podatek akcyzowy na sam gaz ziemny – Francja pobiera opłatę w wysokości 8,45 euro za MWh i chociaż w Niemczech stawka jest niższa i wynosi 1,38 euro za MWh, nadal stanowi obciążenie dla producentów próbujących zarządzać kosztami.
W grę wchodzą także opłaty środowiskowe. Producenci nawozów w Holandii płacą podatek od gospodarki odpadami w wysokości 13 euro za tonę, podczas gdy w Hiszpanii pobierana jest opłata za zużycie wody w wysokości 0,29 euro za metr sześcienny. Koszty idą ze wszystkich stron, a europejskim producentom coraz trudniej jest dotrzymać kroku.
Podczas gdy europejscy producenci borykają się z trudnościami, kraje takie jak Egipt przygotowują się do znaczących zmian w swoim przemyśle nawozowym, zwłaszcza w związku z przejściem z szarego amoniaku produkowanego przy użyciu gazu ziemnego na zielony amoniak wytwarzany przy użyciu odnawialnych źródeł energii. To przejście stanowi część szerszych wysiłków Egiptu mających na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i dostosowanie się do globalnych celów w zakresie zrównoważonego rozwoju do 2030 r.
Najważniejsze pytanie brzmi: jak ta zmiana wpłynie na koszty produkcji w Egipcie, gdzie gaz ziemny był tradycyjnie tańszym źródłem energii? Szary amoniak od dawna jest preferowaną opcją do produkcji nawozów w Egipcie, a koszty wahają się od 300 do 400 dolarów za tonę metryczną. Na koszty te duży wpływ ma globalna podaż i popyt na gaz ziemny, a także lokalne dotacje i polityka energetyczna.
Z drugiej strony zielony amoniak ma wyższą cenę – na całym świecie koszt waha się od 600 do 800 dolarów za tonę metryczną. Jednak w Egipcie, ze swoim ogromnym potencjałem w zakresie energii odnawialnej ze słońca i wiatru, koszty produkcji mogą wzrosnąć do 600 dolarów za tonę. Mimo to jest to wciąż od 200 do 300 dolarów droższe niż szary amoniak, co stanowi poważne wyzwanie dla branży, która już działa na wąskich marżach.
Czy przejście na zielony amoniak jest nieuniknione? Trudno powiedzieć. Choć jasne jest, że globalne przejście w stronę zrównoważonego rozwoju jest nieuniknione, tempo tego przejścia zależy w dużej mierze od postępu technologicznego i inwestycji infrastrukturalnych. Obfite zasoby energii słonecznej i wiatrowej Egiptu dają mu naturalną przewagę, a wraz z rozwojem infrastruktury energii odnawialnej koszty produkcji zielonego amoniaku powinny spadać. Na razie jednak różnica pozostaje duża i producenci będą musieli dokładnie rozważyć dostępne opcje.
W środku tej debaty na scenę wkracza inny gracz: niebieski amoniak. Niebieski amoniak, podobnie jak szary amoniak, jest wytwarzany z gazu ziemnego, ale wykorzystuje technologię wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) w celu ograniczenia emisji. Jest postrzegany jako rodzaj pomostu pomiędzy szarym i zielonym amoniakiem. Jednak niebieski amoniak nie jest tani. Dodatkowe koszty wychwytywania dwutlenku węgla podnoszą ceny produkcji do około 450–800 dolarów za tonę metryczną. Jednak w regionach, w których dostępne są zachęty rządowe lub kredyty węglowe, niebieski amoniak może stać się bardziej realną opcją.
To prowadzi nas z powrotem do szerszego obrazu: światowy przemysł nawozowy znajduje się na rozdrożu. Niezależnie od tego, czy w Europie, gdzie producentów ugrzęzły wysokie ceny energii, podatki od emisji dwutlenku węgla i opłaty środowiskowe, czy w Egipcie, gdzie przejście z szarego amoniaku na zielony jest zarówno wyzwaniem, jak i szansą, branża zmuszona jest się dostosować.
Wraz z rosnącą presją na redukcję emisji gazów cieplarnianych przyszłość produkcji amoniaku skłania się w stronę niebieskich i zielonych alternatyw. Dużym wyzwaniem dla producentów, niezależnie od ich lokalizacji, będzie znalezienie właściwej równowagi pomiędzy kosztami krótkoterminowymi a długoterminowymi celami zrównoważonego rozwoju. Dla niektórych przejście będzie wymagało starannego planowania i znacznych inwestycji. W Europie, gdzie przetrwanie staje się coraz trudniejsze, należy zmienić strategie z utrzymywania konkurencyjności na utrzymywanie się na rynku. W Egipcie przejście na ekologiczny amoniak mogłoby ostatecznie zamknąć różnicę w kosztach, zwłaszcza biorąc pod uwagę potencjał kraju w zakresie energii odnawialnej.
Tempo zmian będzie różne w zależności od regionu, ale jedno jest pewne: branża nawozowa przechodzi fundamentalną transformację. To, co kiedyś było kwestią efektywności kosztowej, obecnie jest kwestią zrównoważonego rozwoju i długoterminowego przetrwania. Producenci, którzy potrafią skutecznie poradzić sobie z tą zmianą, nie tylko przetrwają, ale także będą się rozwijać w nowym środowisku.
Ostatecznie nie chodzi tylko o zmianę metod produkcji, ale o całkowity zwrot strategiczny. Producenci muszą dokładnie rozważyć, na czym stoją i jakie zasoby są dla nich dostępne, ponieważ branża w dalszym ciągu zmierza w stronę bardziej zrównoważonej przyszłości. To, jak szybko zmniejszy się różnica w kosztach między amoniakiem szarym, niebieskim i zielonym, będzie zależeć od regionu, dostępności zasobów odnawialnych oraz tego, jak dobrze producenci potrafią dostosować się do tego rozwijającego się rynku.
